تربیت و توسعه اندیشه فاخر آموزش، تربیت و توسعه پایدار 1 پیاپی 2 2023 07 03 Exploring the Role of School in Shaping Social Responsibility Among Adolescents واکاوی نقش مدرسه در شکل‌گیری مسئولیت‌پذیری اجتماعی در نوجوانان 27 33 FA مریم بختیاری گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران سید احمد فاطمی‌نیا گروه گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران الهه فرهودی گروه ارزیابی آموزشی، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2023 04 23 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aimed to explore the role of school in shaping social responsibility among adolescents based on lived experiences of students and school staff. This qualitative research employed an interpretative phenomenological approach. Data were collected through semi-structured interviews with 29 participants, including students, teachers, counselors, and principals from schools in Tehran. Participants were selected using purposive sampling with maximum variation. Interviews continued until theoretical saturation, and data were analyzed thematically using NVivo 12 software. Thematic analysis revealed three main categories: "Role of School Interactions," "Educational and Training Programs," and "Adolescents’ Social and Ethical Identity." Within these themes, key factors influencing social responsibility development included teacher behavior, peer interaction, hidden curriculum, collaborative activities, self-awareness, and a sense of belonging to school. The findings demonstrated that school, as a dynamic social system, plays a pivotal role in fostering social responsibility through interpersonal relationships, institutional structures, and informal educational experiences. Emphasis on justice, participation, dialogue, and ethical modeling by teachers is essential to achieving this goal in the school context.</p> <p>هدف این پژوهش واکاوی نقش مدرسه در شکل‌گیری مسئولیت‌پذیری اجتماعی در میان نوجوانان بر اساس تجارب زیسته دانش‌آموزان و کارکنان مدارس است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۹ نفر از دانش‌آموزان، معلمان، مشاوران و مدیران مدارس شهر تهران گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار NVivo 12 تحلیل شد. تحلیل داده‌ها به استخراج سه مقوله اصلی شامل «نقش تعاملات مدرسه‌ای»، «برنامه‌ها و فعالیت‌های تربیتی و آموزشی» و «هویت اجتماعی و اخلاقی نوجوانان» انجامید. درون این مقوله‌ها، مفاهیمی نظیر تأثیر رفتار معلمان، تعامل با همسالان، برنامه درسی پنهان، فعالیت‌های مشارکتی، و رشد خودآگاهی و احساس تعلق به مدرسه، به‌عنوان عوامل کلیدی در پرورش مسئولیت‌پذیری اجتماعی نوجوانان شناسایی شد. نتایج نشان داد که مدرسه به‌عنوان یک نظام اجتماعی پویا، می‌تواند از طریق روابط انسانی، ساختارهای سازمانی، و تجارب آموزشی غیررسمی، نقش بسزایی در نهادینه‌سازی مسئولیت‌پذیری اجتماعی ایفا کند. تأکید بر عدالت، مشارکت، فضای گفت‌وگو و الگوسازی اخلاقی معلمان از جمله الزامات تحقق این هدف در محیط مدرسه است.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/10/11