آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 1 پیاپی 2 2023 07 03 Exploring the Dimensions of Academic Resilience in Underprivileged Students واکاوی ابعاد تاب‌آوری تحصیلی در دانش‌آموزان کم‌برخوردار 43 50 FA حمیدرضا عارفی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران نسرین ناصری گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران Journal Article 2023 04 24 <p class="ABSTRACT" style="line-height: 150%;">This study aimed to identify and explore the dimensions of academic resilience among underprivileged urban students, focusing on personal, social, and coping factors. This qualitative study employed an interpretative phenomenological approach. Participants included 28 underprivileged secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected via semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis with NVivo software. The data collection process continued until theoretical saturation was achieved. The results revealed three major dimensions of academic resilience: internal resources (achievement motivation, self-efficacy, hope, and meaning-making in education), external support (family, teachers, peers, and social organizations), and coping strategies (resource management, learning gap recovery, cognitive coping, and emotional regulation). The interplay between these dimensions was found to play a crucial role in sustaining educational engagement and overcoming learning barriers. Academic resilience among underprivileged students is a multilayered, contextual, and dynamic construct shaped by the integration of psychological resources, social support, and adaptive coping skills. The findings provide a foundation for designing educational and psychological interventions in deprived schools and support equity-based educational policy-making.</p> <p>هدف این پژوهش شناسایی و واکاوی ابعاد تاب‌آوری تحصیلی در دانش‌آموزان کم‌برخوردار شهری با تأکید بر عوامل فردی، اجتماعی و راهبردهای مقابله‌ای آنان بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. شرکت‌کنندگان شامل ۲۸ دانش‌آموز کم‌برخوردار ساکن تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با تنوع حداکثری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار NVivo و روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری تحصیلی در سه محور اصلی قابل تحلیل است: منابع درونی (انگیزه پیشرفت، خودکارآمدی، امید و معناجویی در تحصیل)، حمایت‌های بیرونی (خانواده، معلمان، همسالان و نهادهای اجتماعی) و راهبردهای مقابله‌ای (مدیریت منابع محدود، جبران شکاف یادگیری، مقابله شناختی و تنظیم هیجانات). تعامل بین این سه محور نقش مؤثری در تداوم تحصیل و مقابله با چالش‌های آموزشی ایفا می‌کند. تاب‌آوری تحصیلی در دانش‌آموزان کم‌برخوردار پدیده‌ای چندلایه، زمینه‌مند و پویاست که با ترکیب عوامل روان‌شناختی، حمایت‌های محیطی و مهارت‌های مقابله‌ای شکل می‌گیرد. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی و روان‌شناختی در مدارس مناطق محروم و سیاست‌گذاری عدالت‌محور در حوزه آموزش باشد.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/12/13