آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 در دست انتشار 1406 04 01 The Effect of Leisure Time on the Formation of Active Citizenship with the Mediating Role of Social Capital: A Case Study of 15–64-Year-Old Citizens of Ilam تأثیر اوقات فراغت بر شکل‌گیری شهروندی فعال با نقش میانجی سرمایه اجتماعی: مطالعه موردی شهروندان 15 تا 64 ساله ایلام 1 20 FA شجاع بهرامی گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>This study aimed to examine the effect of leisure time on the formation of active citizenship through the mediating role of social capital among 15–64-year-old citizens of Ilam. This quantitative study employed a descriptive-explanatory, cross-sectional, and applied research design. The statistical population consisted of all 15–64-year-old citizens of Ilam, and the sample size was determined using Cochran’s formula. Although the required sample size was 383, a total of 390 participants were included to ensure sampling adequacy. Data were collected using questionnaires. Leisure time was measured using a 36-item researcher-made questionnaire, active citizenship was assessed through a 14-item researcher-made questionnaire, and social capital was measured using a 36-item instrument based on conventional indicators of formal relations, informal relations, and different dimensions of trust. Data were analyzed using SPSS and AMOS. Exploratory factor analysis was used to identify leisure patterns and dimensions of active citizenship, confirmatory factor analysis was applied to assess the measurement models, and structural equation modeling with bootstrapping was conducted to test the mediating role of social capital. Exploratory factor analysis identified seven leisure patterns and three dimensions of active citizenship. In the direct structural model, leisure time had a significant effect on active citizenship and explained 22% of its variance. After introducing social capital into the model, the path from leisure time to social capital was significant, and the path from social capital to active citizenship was also significant. However, the direct path from leisure time to active citizenship became non-significant in the presence of the mediator. The coefficient of determination showed that leisure time explained 51% of the variance in social capital, while social capital explained 73% of the variance in active citizenship. These inferential results confirmed the full mediating role of social capital. The findings indicate that social capital fully mediates the relationship between leisure time and active citizenship. Therefore, leisure time contributes to active citizenship not directly, but through strengthening social bonds, trust, formal and informal relations, and participatory capacities. Accordingly, urban and cultural policymaking should move beyond a purely recreational understanding of leisure and promote community-based, participatory, and socially integrative leisure programs that enhance social capital and foster active citizenship.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر اوقات فراغت بر شکل‌گیری شهروندی فعال با توجه به نقش میانجی سرمایه اجتماعی در میان شهروندان 15 تا 64 ساله شهر ایلام انجام شد. این مطالعه از نظر روش‌شناسی، پژوهشی کمی با رویکرد توصیفی ـ تبیینی، از نظر زمانی مقطعی و از نظر هدف کاربردی بود. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان 15 تا 64 ساله شهر ایلام بود و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 383 نفر تعیین شد که برای افزایش کفایت نمونه، 390 نفر در پژوهش شرکت داده شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه گردآوری شد. برای سنجش اوقات فراغت از پرسشنامه محقق‌ساخته 36 گویه‌ای، برای سنجش شهروندی فعال از پرسشنامه محقق‌ساخته 14 گویه‌ای و برای سنجش سرمایه اجتماعی از پرسشنامه 36 گویه‌ای مبتنی بر شاخص‌های متعارف روابط رسمی، روابط غیررسمی و ابعاد اعتماد استفاده شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS انجام گرفت. تحلیل عامل اکتشافی برای استخراج الگوهای اوقات فراغت و ابعاد شهروندی فعال، تحلیل عامل تأییدی برای بررسی مدل‌های اندازه‌گیری، و مدل‌یابی معادلات ساختاری همراه با روش بوت‌استراپ برای آزمون نقش میانجی سرمایه اجتماعی به کار رفت. نتایج تحلیل عامل اکتشافی نشان داد که اوقات فراغت در قالب هفت الگو و شهروندی فعال در قالب سه بعد قابل تبیین است. در مدل مستقیم، اثر اوقات فراغت بر شهروندی فعال معنادار بود و اوقات فراغت توانست 22 درصد از واریانس شهروندی فعال را تبیین کند. با ورود سرمایه اجتماعی به مدل، مسیر اوقات فراغت به سرمایه اجتماعی معنادار بود، همچنین مسیر سرمایه اجتماعی به شهروندی فعال نیز معنادار شد؛ اما اثر مستقیم اوقات فراغت بر شهروندی فعال در حضور متغیر میانجی معنادار نبود. مقدار ضریب تعیین نشان داد که اوقات فراغت 51 درصد از واریانس سرمایه اجتماعی و سرمایه اجتماعی 73 درصد از واریانس شهروندی فعال را تبیین می‌کند. یافته‌ها نشان داد که سرمایه اجتماعی نقش میانجی کامل در رابطه بین اوقات فراغت و شهروندی فعال دارد؛ بنابراین، اوقات فراغت زمانی می‌تواند به شکل‌گیری شهروندی فعال منجر شود که از طریق تقویت پیوندهای اجتماعی، اعتماد، روابط رسمی و غیررسمی و مشارکت اجتماعی، ظرفیت سرمایه اجتماعی شهروندان را افزایش دهد. بر این اساس، سیاست‌گذاری فرهنگی و شهری در حوزه فراغت باید از رویکرد صرفاً تفریحی فراتر رفته و به سمت طراحی الگوهای فراغتی اجتماع‌محور، مشارکتی و تقویت‌کننده سرمایه اجتماعی حرکت کند.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/385/275