تربیت و توسعه اندیشه فاخر آموزش، تربیت و توسعه پایدار در دست انتشار 1406 06 01 Teacher Agency within the Paradigm Shift of Curricula in the Age of Artificial Intelligence کنشگری معلمان با رویکرد تغییرات پارادایمی برنامه‌های درسی در عصر هوش مصنوعی 1 20 FA فرهاد شفیع پور مطلق گروه مدیریت آموزشی، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران. Journal Article 1404 11 06 <p>This study aimed to examine and model teacher agency in the age of artificial intelligence with emphasis on paradigmatic changes in curricula. This applied qualitative study adopted a multi-method strategy by integrating meta-synthesis and classic grounded theory. The research field included scientific articles published between 2020 and 2026 and national experts in curriculum planning. Purposive and snowball sampling were used, and theoretical saturation was achieved with 34 scholarly articles and 18 experts. Data were collected through systematic analysis of published scientific articles and in-depth semi-structured interviews. Trustworthiness was ensured through data triangulation, member checking, and continuous memoing. Data analysis was conducted using Uwe Flick’s interpretive-holistic strategy by integrating and synthesizing the findings obtained from meta-synthesis and grounded theory. The inferential findings indicated that teacher agency in the age of artificial intelligence can be explained through a three-dimensional temporal matrix consisting of retrospective, present-oriented, and prospective orientations. This agency was conceptualized across four curriculum levels: personalized curriculum, digital curriculum, transformative curriculum, and adaptive curriculum. The final model showed that the teacher’s role shifts from a traditional regulator and content implementer to a learning data analyst, designer of learning pathways, architect of intelligent learning ecosystems, and ethical supervisor of human–AI interaction. The findings suggest that the future of education is not based on the elimination of teachers, but on the profound redefinition of their professional agency in interaction with artificial intelligence, educational data, and intelligent curricula. Therefore, empowering teachers in AI literacy, technology ethics, data interpretation, and intelligent curriculum design is essential for realizing future-oriented education.</p> <p>هدف پژوهش حاضر بررسی و مدل‌سازی کنشگری معلمان در عصر هوش مصنوعی با تأکید بر تغییرات پارادایمی برنامه‌های درسی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت کیفی و از نظر راهبرد، چندروشی بود و با ترکیب فراترکیب و نظریه داده‌بنیاد کلاسیک انجام شد. میدان پژوهش شامل مقالات علمی منتشرشده در بازه 2020 تا 2026 و صاحب‌نظران برنامه‌ریزی درسی در سطح کشور بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام شد و در نهایت 34 مقاله علمی و 18 نفر از خبرگان تا رسیدن به اشباع نظری وارد مطالعه شدند. داده‌ها از طریق تحلیل مقالات علمی و مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. برای اعتباربخشی از مثلث‌سازی داده‌ها، بازبینی مشارکت‌کنندگان و یادداشت‌برداری مستمر استفاده شد. تحلیل داده‌ها با راهبرد تفسیری ـ کل‌نگر اووه فلیک و از طریق یکپارچه‌سازی یافته‌های حاصل از فراترکیب و نظریه داده‌بنیاد انجام گرفت. یافته‌های استنباطی نشان داد که کنشگری معلمان در عصر هوش مصنوعی در قالب یک ماتریس سه‌وجهی زمانی شامل گذشته‌نگر، اکنون‌نگر و آینده‌نگر تبیین می‌شود. این کنشگری در چهار سطح برنامه درسی شخصی‌سازی‌شده، برنامه درسی دیجیتال، برنامه درسی تحول‌آفرین و برنامه درسی تطبیقی معنا یافت. مدل نهایی نشان داد که نقش معلم از تنظیم‌کننده سنتی و مجری محتوا به تحلیلگر داده‌های یادگیری، طراح مسیرهای یادگیری، معمار اکوسیستم هوشمند و ناظر اخلاقی تعامل انسان و هوش مصنوعی تحول می‌یابد. نتایج نشان داد که آینده آموزش نه در حذف معلم، بلکه در بازتعریف عمیق کنشگری حرفه‌ای او در تعامل با هوش مصنوعی، داده‌های آموزشی و برنامه‌های درسی هوشمند شکل می‌گیرد. بنابراین، توانمندسازی معلمان در زمینه سواد هوش مصنوعی، اخلاق فناوری، تحلیل داده و طراحی برنامه درسی هوشمند برای تحقق آموزش آینده‌نگر ضروری است.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/421/347