آموزش، تربیت و توسعه پایدار 3092-7633 در دست انتشار 1406 08 01 A Sociological Analysis of the Quality of Life of Female-Headed Households in the Marginalized Neighborhoods of Gorgan واکاوی جامعه‌شناختی کیفیت زندگی زنان سرپرست خانوار در محلات حاشیه‌نشین شهر گرگان 1 18 FA مهدی نظری دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران مرجان نوری گروه جامعه‌شناسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران شهرزاد بذرافشان گروه جامعه‌شناسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران رحمت اله امیراحمدی گروه جامعه‌شناسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران Journal Article 1404 12 11 <p>This study aimed to develop a sociological explanation of the factors, processes, strategies, and consequences shaping the quality of life of female-headed households supported by the Imam Khomeini Relief Foundation in the marginalized neighborhoods of Gorgan. This qualitative study employed grounded theory based on the Strauss and Corbin model. The study population consisted of managers, experts, and social workers affiliated with the Imam Khomeini Relief Foundation in Gorgan, who were recruited through purposive and subsequently theoretical sampling. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews until theoretical saturation was achieved. Constant comparative analysis was conducted through open, axial, and selective coding. The relationships among contextual conditions, causal conditions, intervening factors, strategies, and consequences were subsequently organized into a paradigmatic model. Inferential analysis of the qualitative data demonstrated that the quality of life of female-headed households is a multidimensional phenomenon produced through the interaction of economic, social, cultural, psychological, and institutional structures. Residence in marginalized neighborhoods, limited human capital, family instability, and a psychological poverty trap constituted the principal contextual conditions. Economic instability, livelihood and housing crises, and physical and psychological deterioration emerged as the main causal conditions. Limited resources, weak social governance, interinstitutional fragmentation, insufficient localization of policies, and ineffective empowerment programs reduced the effectiveness of existing support. The central strategies included economic empowerment, mental health promotion, educational support for children, restoration of social dignity, strengthening of social capital, and improvement of housing conditions. The continuation of the existing situation was inferred to reproduce intergenerational poverty, economic dependency, psychological distress, social disengagement, and institutional distrust. Sustainable improvement in the quality of life of female-headed households requires a transition from short-term compensatory assistance toward localized, multidimensional, coordinated, and empowerment-oriented policies. Such policies should simultaneously address livelihood security, stable employment, mental health, social capital, housing quality, social dignity, and the educational future of children.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین جامعه‌شناختی عوامل، فرایندها، راهبردها و پیامدهای مؤثر بر کیفیت زندگی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) در محلات حاشیه‌نشین شهر گرگان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد مبتنی بر الگوی اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه پژوهش شامل مدیران، کارشناسان و مددکاران کمیته امداد امام خمینی (ره) شهرستان گرگان بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند و سپس نظری انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از روش مقایسه مستمر و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند و روابط میان شرایط زمینه‌ای، شرایط علّی، عوامل مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها در قالب یک الگوی پارادایمی سازمان یافت. تحلیل استنباطی داده‌های کیفی نشان داد که کیفیت زندگی زنان سرپرست خانوار، پدیده‌ای چندبعدی و حاصل تعامل ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، روانی و نهادی است. سکونت در محلات حاشیه‌نشین، ضعف سرمایه انسانی، ناپایداری خانوادگی و تله فقر ذهنی، زمینه کاهش کیفیت زندگی را فراهم می‌کنند. ناپایداری اقتصادی، بحران معیشت و مسکن و فرسایش جسمانی و روانی، عوامل علّی اصلی بودند. محدودیت منابع، ضعف حکمرانی اجتماعی، ناهماهنگی نهادی، غیربومی‌بودن سیاست‌ها و ناکارآمدی برنامه‌های توانمندسازی نیز اثربخشی حمایت‌ها را کاهش می‌دهند. راهبردهای مؤثر شامل توانمندسازی اقتصادی، ارتقای سلامت روان، حمایت تحصیلی از فرزندان، بازسازی منزلت اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و بهبود کیفیت سکونت بود. تداوم شرایط موجود به بازتولید فقر بین‌نسلی، وابستگی اقتصادی، افت سلامت روان و بی‌اعتمادی نهادی منجر می‌شود. ارتقای پایدار کیفیت زندگی این زنان مستلزم گذار از حمایت‌های کوتاه‌مدت و جبرانی به سیاست‌های بومی، چندبعدی، هماهنگ و توانمندساز است که به‌طور هم‌زمان امنیت معیشتی، سلامت روان، اشتغال پایدار، سرمایه اجتماعی، وضعیت سکونت و آینده تحصیلی فرزندان را هدف قرار دهند.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/444/294