تربیت و توسعه اندیشه فاخر آموزش، تربیت و توسعه پایدار در دست انتشار 1405 10 01 The Role of Eco-lodges in the Tourism Development of Qeshm Island: A Sociological Analysis Based on Thematic Analysis نقش خانه‌های بوم‌گردی در توسعه گردشگری جزیره قشم: تحلیلی جامعه‌شناختی بر پایه تحلیل مضمون 1 22 FA مجید جعفرپور کهنوجی دانشجوی دکتری ، گروه جامعه‌شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران غلامرضا جعفری‌نیا گروه جامعه‌شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران عشرت حضرتی گروه جامعه‌شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران Journal Article 1405 04 08 <p>This study aimed to sociologically explain the role of the establishment and expansion of eco-lodges in the tourism development of Qeshm Island and to analyze their cultural, livelihood, social, environmental, and institutional consequences for the host community. This qualitative study was conducted within an interpretive paradigm using thematic analysis. Participants included provincial tourism managers, managers and officials of the Qeshm Free Zone Organization, eco-lodge owners and managers, and university academics. Fifteen participants were selected through purposive and snowball sampling with maximum variation until theoretical saturation was achieved. Data were collected through in-depth semi-structured interviews and analyzed through open, axial, and selective coding using MAXQDA 2020. Trustworthiness was established through Lincoln and Guba’s criteria, source triangulation, negative-case analysis, peer review, audit procedures, and saturation analysis. The inferential synthesis of the themes indicated that eco-lodges play a conditional and dual role in Qeshm’s tourism development. On the empowering pathway, they deepen tourist experiences, strengthen linkages with the local economy, enhance recognition of indigenous culture, diversify livelihoods, and facilitate cooperative networks. Conversely, under weak governance conditions, they may accelerate cultural commodification, unequal access to resources, land-price inflation, erosion of social trust, reactivation of local divisions, pressure on common resources, and degradation of sensitive habitats. The final explanatory model demonstrated that institutional and governance conditions determine whether the developmental potential of eco-lodges is strengthened or neutralized, positioning Qeshm between trajectories of decline and gentrification and a transition toward community-based regenerative tourism. Eco-lodges do not inherently guarantee sustainable tourism development on Qeshm Island. Their developmental contribution depends on community-centered governance, meaningful local participation, land-market regulation, carrying-capacity management, protection of common resources, and equitable benefit distribution. A shift from quantitative accommodation growth toward regenerative, community-based tourism can transform eco-lodges into effective mechanisms for local economic development, cultural preservation, and enhanced socio-ecological resilience.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تبیین جامعه‌شناختی نقش استقرار و گسترش خانه‌های بوم‌گردی در توسعه گردشگری جزیره قشم و تحلیل پیامدهای آن برای جامعه میزبان در ابعاد فرهنگی، معیشتی، اجتماعی، زیست‌محیطی و نهادی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی، در چارچوب پارادایم تفسیری و با راهبرد تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل مدیران گردشگری استانی، مدیران و مسئولان سازمان منطقه آزاد قشم، صاحبان و مدیران خانه‌های بوم‌گردی و استادان دانشگاهی مرتبط بودند. در مجموع، 15 مشارکت‌کننده با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی و با رعایت حداکثر تنوع تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و گزینشی در نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها بر اساس معیارهای لینکلن و گوبا، سه‌سویه‌سازی منابع، تحلیل موارد منفی، بررسی همتایان و تحلیل اشباع ارزیابی شد. تحلیل استنباطی مضامین نشان داد که نقش خانه‌های بوم‌گردی در توسعه گردشگری قشم ماهیتی دوسویه و مشروط دارد. از یک سو، این اقامتگاه‌ها از طریق تعمیق تجربه گردشگری، پیوند درآمد گردشگری با اقتصاد محلی، بازشناسی فرهنگ بومی، تنوع‌بخشی معیشتی و گسترش شبکه‌های همکاری، ظرفیت توانمندسازی جامعه میزبان را ایجاد می‌کنند؛ از سوی دیگر، در شرایط ضعف حکمرانی می‌توانند به کالایی‌شدن فرهنگ، تشدید نابرابری در دسترسی به منابع، تورم زمین، فرسایش اعتماد اجتماعی، بازفعال‌شدن شکاف‌های محلی، افزایش فشار بر منابع و تخریب زیستگاه‌های حساس منجر شوند. الگوی نهایی نشان داد که ساختار نهادی و شرایط حکمرانی نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت یا خنثی‌کردن ظرفیت‌های توسعه‌ای بوم‌گردی دارند و مسیر آینده میان «زوال و جنتریفیکاسیون» و «گردشگری احیاگر جامعه‌محور» قرار دارد. خانه‌های بوم‌گردی به‌خودی‌خود ضامن توسعه پایدار گردشگری قشم نیستند، بلکه اثر توسعه‌ای آن‌ها به کیفیت حکمرانی، مشارکت واقعی جامعه محلی، کنترل بازار زمین، مدیریت ظرفیت برد، حفاظت از منابع مشترک و توزیع عادلانه منافع وابسته است. حرکت از رشد کمی اقامتگاه‌ها به سوی گردشگری احیاگر و جامعه‌محور می‌تواند ظرفیت بوم‌گردی را برای تقویت اقتصاد محلی، حفاظت فرهنگی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی‌ـ‌اکولوژیک جزیره بالفعل سازد.</p> https://www.journaltesd.com/index.php/tesd/article/download/508/349