مدلسازی تأثیر فرهنگ سازمانی و رهبری مسئولیت‌پذیر بر ظرفیت جذب کارکنان: آزمون نقش میانجی تسهیم دانش و هویت سازمانی و تعدیلگری اشتیاق کاری
کلمات کلیدی:
فرهنگ سازمانی, رهبری مسئولیت‌پذیر, ظرفیت جذب, تسهیم دانش, هویت سازمانی, اشتیاق کاریچکیده
هدف پژوهش حاضر، مدلسازی تأثیر فرهنگ سازمانی و رهبری مسئولیت‌پذیر بر ظرفیت جذب اعضای هیئت علمی با بررسی نقش میانجی تسهیم دانش و هویت سازمانی و نقش تعدیلگر اشتیاق کاری بود. این پژوهش کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی از نوع پیمایشی و مقطعی بود. جامعه آماری شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی دولتی و غیردولتی عراق بود که با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. پس از پالایش داده‌ها، 389 پرسشنامه معتبر وارد تحلیل شد. ابزار پژوهش شامل 42 گویه در شش سازه رهبری مسئولیت‌پذیر، فرهنگ سازمانی، هویت سازمانی، تسهیم دانش، ظرفیت جذب و اشتیاق کاری بود. داده‌ها با استفاده از SPSS و مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در SmartPLS تحلیل شدند و معناداری مسیرها با Bootstrapping و 5000 بازنمونه‌گیری ارزیابی شد. رهبری مسئولیت‌پذیر بر هویت سازمانی اثر مثبت و معنادار داشت (β=0.219, p<0.001)، اما اثر مستقیم آن بر ظرفیت جذب و تسهیم دانش معنادار نبود. فرهنگ سازمانی بر تسهیم دانش (β=0.163, p=0.016) و هویت سازمانی (β=0.447, p<0.001) اثر مثبت داشت، اما اثر مستقیم آن بر ظرفیت جذب معنادار نبود. تسهیم دانش اثر مثبت و معناداری بر ظرفیت جذب داشت (β=0.398, p<0.001)، در حالی که هویت سازمانی اثر منفی و معناداری بر ظرفیت جذب نشان داد (β=-0.174, p=0.014). اثر غیرمستقیم فرهنگ سازمانی بر ظرفیت جذب از طریق تسهیم دانش مثبت و معنادار بود (β=0.065, p=0.025). همچنین، اثر تعاملی رهبری مسئولیت‌پذیر و اشتیاق کاری در سطح 10 درصد معنادار بود (β=0.109, p=0.059) و اثر تعاملی فرهنگ سازمانی و اشتیاق کاری منفی و معنادار بود (β=-0.125, p=0.044). یافته‌ها نشان دادند که ظرفیت جذب اعضای هیئت علمی بیشتر از طریق سازوکارهای غیرمستقیم، به‌ویژه تسهیم دانش، شکل می‌گیرد و نقش فرهنگ سازمانی و رهبری مسئولیت‌پذیر زمانی مؤثرتر است که به هویت سازمانی، تبادل دانش و سطوح متفاوت اشتیاق کاری پیوند بخورد.
دانلودها
مراجع
Ali, I., Almasabi, S. S., Aslam, M. S., Mohanty, J., D’Angelo, E., & Meissner, D. (2026). Does corporate governance improve employees’ innovative performance? A knowledge sharing and absorptive capacity perspective. Journal of Knowledge Management, 30(6), 2238-2264. https://doi.org/10.1108/JKM-07-2025-0956
Battulga, A., & Ganbold, A. B. (2026). How organizational identification is formed: Organizational signals and managerial ethics. International Journal of Organizational Leadership, 15(1), 30-50. https://doi.org/10.33844/ijol.2026.60543
Cobrado, A., & Prado, N. (2026). Motivation, organizational culture, engagement, and work performance of employees in private higher education institutions. Psychology and Education: A Multidisciplinary Journal, 54(6), 791-826. https://doi.org/10.70838/pemj.540605
Deroncele-Acosta, A., Jiménez-Chumacero, R. V., Norabuena-Figueroa, R. P., Mejia-Valcarcel, G. J., Maldonado-Leyva, H. W., & Blas-Cerda, E. C. (2026). Leadership practices, organizational climate, and faculty engagement in higher education: A multinational study. Frontiers in Education, 11, 1823247. https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1823247
Fardi, M., Kratzer, B. E., Avanzi, L., & van Dick, R. (2026). Identity leadership predicts career calling via organizational identification: Evidence from Iran, Italy, and Germany and the moderating role of ambivalent identification. Frontiers in Organizational Psychology, 4, 1772344. https://doi.org/10.3389/forgp.2026.1772344
Feng, X., Jamaluddin, R., & Puad, M. H. M. (2026). Organizational identification of teachers in private higher education: Insights from a mixed-methods study. Journal of Institutional Research South East Asia, 24(1), 271-297.
Gümüş, H. G., & Gümüş, T. B. (2026). The impact of academic leaders on faculty members’ organizational identification: A study of non-profit private universities in Istanbul. Erciyes University Journal of the Faculty of Economics & Administrative Sciences(73), 169-179. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1789309
Islam, M. S., Fujimoto, Y., Haque, A., & Uddin, M. J. (2025). Responsible leadership in higher education in developing countries. Higher Education, 89(2), 465-485. https://doi.org/10.1007/s10734-024-01231-z
Li, C. R., Lv, B., Wang, C., & Lin, C. J. (2026). From boost to decline: How AI exposure shapes short-term absorptive-capacity dynamics during onboarding and knowledge sharing. Acta Psychologica, 266, 106790. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2026.106790
Li, Z., Liu, L., & Lin, Y. (2026). Transformational leadership and teacher resilience in Chinese universities: The chain mediating role of perceived organisational support and work engagement. PLoS One, 21(5), e0350574. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0350574
Liu, J., & Pimchangthong, D. (2025). Investigating the relationship between leadership styles and employee innovation behavior in Thai private universities. Educational process: international journal, 17, e2025353. https://doi.org/10.22521/edupij.2025.17.353
Liu, Y., Pu, J., Chen, Y., Qiu, L., & Cheng, H. K. (2026). Departmental boundaries and knowledge sharing in corporate online communities. Information Systems Research, 37(1), 294-314. https://doi.org/10.1287/isre.2023.0086
Luo, J., Ng, L. P., & Choong, Y. O. (2025). The effect of responsible leadership on organizational citizenship behavior: Double mediation of gratitude and organizational identification. BMC psychology, 13, 6. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02337-w
Martins, J. N., Mata, P. N., Correia, A. B., Mata, M. N., & Haider, S. A. (2026). Impact of participative leadership on employee innovative work behavior through mediating role of knowledge sharing attitude and absorptive capacity. International Journal of Innovation and Technology Management, 23(4), 1-28. https://doi.org/10.1142/S0219877026500100
Masyhuri, M., Pradana, H. A., Gienardy, M., & Wibisono, A. (2026). Responsible leadership for sustainable performance: A study of green orchestration innovation in Indonesian universities. Journal of Applied Research in Higher Education, 18(5), 1488-1502. https://doi.org/10.1108/JARHE-11-2024-0599
Matos, H., dos Santos, N. R., Pais, L., de Sousa, B., & Vasconcelos, F. (2025). Empirical research on responsible leadership: A literature review. School Leadership & Management, 45(1), 7-29. https://doi.org/10.1080/13632434.2024.2433467
Olson, T. H., Hong, S., & Renn, K. A. (2026). Training, trust, and terabytes: Absorptive capacity for data analytics at research universities. Journal of Student Affairs Research and Practice, 63(1), 73-88. https://doi.org/10.1080/19496591.2025.2505852
Polatcan, M., Boğan, E., & Bellibaş, M. Ş. (2026). Responsible school leadership and teacher work effort: The mediating roles of teacher identification and intrinsic motivation. Journal of Professional Capital and Community, 11(2), 213-234. https://doi.org/10.1108/JPCC-12-2024-0204
Pu, H., & Wang, Y. (2026). How responsible leadership strengthens the path from task interdependence to social identity and job performance. International Journal of Organizational Leadership, 15(1), 75-95. https://doi.org/10.33844/ijol.2026.60545
Tapia-Espinoza, N. J. (2025). Organizational culture and legitimacy: Mediation of the process of knowledge sharing and knowledge creation. Cogent Business & Management, 12(1), 2583742. https://doi.org/10.1080/23311975.2025.2583742
Yang, Y., Al Mamun, A., Masukujjaman, M., & Yang, Q. (2026). The synergy of organizational justice, knowledge sharing and innovative work behavior among university lecturers. Acta Psychologica, 267, 107047. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2026.107047
Yaseen, U., Idrees, R. N., Shakil, M. H., Haider, S. Z., & Khalil, J. (2025). Influence of academic leadership on organizational commitment of faculty members in private sector universities: Mediating role of work engagement. Quality Assurance in Education, 33(1), 17-30. https://doi.org/10.1108/QAE-04-2024-0072
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fazil Ajbeer Faeel (Author); Mahdi Nadaf; Mohamad Ayatimehr, Farajolallah Rahimi, Abdolhosin Neysi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
