مردم‌شناسی تجربه زیسته دانش‌آموزان در مدارس هوشمند
کلمات کلیدی:
مدرسه هوشمند, تجربه زیسته, مردم‌نگاری تفسیری, زیست‌جهان هیبریدی, نظارت دیجیتال, شکاف دیجیتالچکیده
هدف پژوهش حاضر تبیین مردم‌شناختی تجربه زیسته دانش‌آموزان در مدارس هوشمند و فهم پیامدهای اجتماعی، شناختی، عاطفی و قدرت‌محور هوشمندسازی آموزشی در بستر زندگی روزمره آنان بود. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی–کاربردی، از نظر جهت‌گیری اکتشافی و از نظر رویکرد، کیفی بود و به شیوه مردم‌نگاری تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 15 دانش‌آموز مقطع متوسطه مدارس هوشمند مناطق 4 و 6 شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و راهبرد حداکثر تنوع انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مشاهده مشارکتی و شبه‌مشارکتی، مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته و یادداشت‌های میدانی گردآوری شدند. تحلیل داده‌ها همزمان با گردآوری اطلاعات و با استفاده از تحلیل تماتیک تفسیری، شناسایی واحدهای معنایی، کدگذاری، تشکیل مقوله‌ها و استخراج مضامین انجام شد. برای افزایش اعتبار و قابلیت اعتماد یافته‌ها از مثلث‌سازی داده‌ها، مرور مکرر داده‌ها، ثبت دقیق مراحل تحلیل و بازبینی مستمر تفاسیر استفاده شد. تحلیل تفسیری داده‌ها نشان داد که تجربه دانش‌آموزان از مدرسه هوشمند در قالب شش مضمون محوری شامل زیست‌جهان هیبریدی و فرسایش مرزهای خانه و مدرسه، بازتعریف روابط قدرت و اقتدار آموزشی، بار اضافی شناختی و خستگی دیجیتال، نظارت سراسربین و خودنظارتی، عاملیت دانش‌آموز و تصرف خلاقانه ابزارهای فناورانه، و شکاف دیجیتال مضاف و بازتولید نابرابری‌های ساختاری شکل می‌گیرد. یافته‌ها همچنین نشان دادند که فناوری، همزمان با گسترش دسترسی، انعطاف‌پذیری و امکان ابراز هویت، موجب چندپارگی توجه، تضعیف حریم خصوصی، تغییر مرجعیت معرفتی معلم، افزایش فشار شناختی و تعمیق نابرابری‌های ناشی از سرمایه دیجیتال می‌شود. در سطح تفسیری، «پارادوکس رهایی و اسارت در مدرسه هوشمند» به‌عنوان هسته مرکزی تجربه زیسته دانش‌آموزان شناسایی شد. مدرسه هوشمند را نمی‌توان صرفاً یک پروژه فناورانه تلقی کرد، بلکه باید آن را زیست‌بومی اجتماعی–فرهنگی و قدرت‌محور دانست که فرصت‌های یادگیری را همزمان با اشکال جدید کنترل، فشار شناختی و نابرابری بازتولید می‌کند؛ بنابراین، سیاست‌گذاری هوشمندسازی آموزشی باید بر رویکردی انسان‌محور، عدالت‌گرا و متناسب با زیست‌جهان واقعی دانش‌آموزان استوار باشد.
دانلودها
مراجع
Anisa, S., Ginashantika, E., Sudirman, S., & Olivero-Acuña, R. R. (2025). Students Lived Experiences with Technology in Mathematics Learning: A Hermeneutic Phenomenological Study in Indonesian Secondary Education. International Journal of Mathematics and Sciences Education, 3(1), 43-56. https://doi.org/10.59965/ijmsed.v3i1.180
Baghershahi, M., Taleb, S., & Sadeghi, A. (2023). Virtual Education Culture and Students' Lived Experience of Opportunities and Challenges in the Digital Ecosystem. Modern Educational Approaches, 18(1), 89-108.
Bogiannidis, P., Southcott, J., & Gindidis, M. (2022). Being Digital: A Phenomenology of Art Teaching and Learning in a Smart Classroom. Education and Information Technologies, 27(9), 12101-12120. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11082-x
Bouazizi, M., & Ohtsuki, T. (2019). Multi-Class Sentiment Analysis on Twitter: Classification Performance and Challenges. Big Data Mining and Analytics, 2(3), 181-194.
Delrouz, K., & Azhideh, V. (2025). A Comparative Study of Smart School Development in Australia, Finland, Iran, and the United States. Iranian Quarterly Journal of Comparative Education, 8(2), 3540-3557.
Emadi, M., & Pour Seyed Aghaei, Z. (2024). Elementary School Teachers' Lived Experience of E-Learning on the SHAD Network: A Phenomenological Study. Quarterly Journal of Educational Technology, 18(2), 245-260.
Esmaeilpour, M., & Ashouri, H. (2026). Exploring the Lived Experiences of Smart School Managers Regarding Ethical Challenges in the Age of Artificial Intelligence. Journal of Research and Innovation in Education and Development, 6(2), 1-17.
Kansal, R., Kaur, P., & Bhandari, H. (2024). Transforming Learning Spaces in the Digitalization Era: A Bibliometric Exploration of Emerging Trends. Journal of E-Learning and Knowledge Society, 20(2), 200-215. https://doi.org/10.20368/1971-8829/1135994
Lu, K., Shi, Y., Li, J., Yang, H. H., & Xu, M. (2022). An Investigation of College Students’ Learning Engagement and Classroom Preferences Under the Smart Classroom Environment. Sn Computer Science, 3(3), 205. https://doi.org/10.1007/s42979-022-01093-1
Mohammadi, S. E., Ghasemi, S. A., & Abbasi Nami, H. (2023). Application of Artificial Intelligence in the Quality of School Education.
Selwyn, N. (2016). Education and Technology: Key Issues and Debates (2nd ed.). Bloomsbury Academic.
Sharma, S. (2024). Balancing Act: High School Students’ Lived Experiences of Digital Technology in a Canadian Secondary School. Journal of Digital Learning in Teacher Education, 40(2), 78-94. https://doi.org/10.1080/21532974.2023.2291564
van Dijk, J. (2020). The Digital Divide. Polity Press.
Yu, H., Shi, G., Li, J., & Yang, J. (2022). Analyzing the Differences of Interaction and Engagement in a Smart Classroom and a Traditional Classroom. Sustainability, 14(13), 8184. https://doi.org/10.3390/su14138184
دانلود
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 مهشید هاتفی پیله رود
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
