ارائه مدل کیفی استقرار مدیریت یکپارچه شهری در شهر تهران (با تاکید بر ابعاد برنامه ریزی شهری و  نهادی- سازمانی)

چکیده

رشد شتابان شهرنشینی، پیچیدگی ساختارهای کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و نهادی در کلان‌شهر تهران موجب بروز چالش‌های متعددی در عرصه مدیریت شهری شده است. نبود مدیریت هماهنگ، تداخل وظایف سازمان‌ها، ناهماهنگی داده‌ها و سیاست‌ها، و ضعف در بهره‌گیری از ظرفیت‌های برنامه‌ریزی یکپارچه، پایداری و کارایی این شهر را با تهدید مواجه ساخته است. روش پژوهش از نوع آمیخته و در دو بخش کیفی و کمی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش در بخش کیفی خبرگان دانشگاهی و مدیران شهرداری ها است که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند بر اساس معیارهای ورود به پژوهش شامل 12 نفرمیباشد. ابزار جمع‌آوری اطلاعات بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختار یافته است. شیوه تحلیل این بخش استفاده از تحلل مضمون است. بخش کمی پژوهش با رویکرد تحلیل عاملی تاییدی با پرسشنامه محقق ساخته انجام شد. جامعه اماری بخش کمی شامل کارشناسان شهرداری های شهر تهران می باشد که تعداد 900 نفر برآورد شد و براساس فرمول کوکران 274 نفر برآورد شد و در نهایت با 300 نفر انجام شد. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل مضمون، محورهای اصلی مؤثر بر استقرار مدیریت یکپارچه را در قالب سه دسته کلان شامل پیشران‌ها (عوامل پیش‌برنده)، راهبردها (سیاست‌ها و اقدامات کلیدی) و پیامدها (نتایج و آثار تحقق مدیریت یکپارچه شهری) استخراج گردید.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین پیشران‌های تحقق مدیریت یکپارچه شهری شامل نوآوری و استفاده از فناوری‌های نوین (مانند سیستم‌های اطلاعات مکانی)، اصلاح ساختار حقوقی و نهادی، تقویت شفافیت و پاسخگویی، ارتقاء توان مدیریتی و سرمایه انسانی و توسعه مشارکت نهادی می‌باشد. راهبردهای کلیدی جهت استقرار این نظام شامل بازتعریف ساختارها و فرآیندها، تدوین برنامه‌های مشترک میان نهادها، تقویت هم‌افزایی بین‌سازمانی و بهره‌برداری از ابزار فناوری و داده‌های باز است. همچنین پیامدهای استقرار مدیریت یکپارچه شهری در ابعاد افزایش کارایی مدیریتی، ارتقاء عدالت و مشارکت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی، تحولات مثبت اقتصادی و رشد سرمایه اجتماعی و هویت فرهنگی شهر نمود می‌یابد. تمام متغیرها در سطوح تعیین شده با استفاده از روش تحلیل عاملی تاییدی روابط درون سازه و بیرون سازه بررسی و تایید شد.

نتایج این پژوهش بیانگر آن است که توسعه مدیریت یکپارچه می‌تواند بسترساز تحقق شهری پایدار، منعطف، کارآمد، عدالت‌محور و پاسخگو به نیازهای شهروندان باشد؛ با این حال، موفقیت در استقرار این مدل، نیازمند رفع موانع ساختاری، بروکراسی زائد، بهبود تعامل بین بخش‌های مختلف حاکمیت شهری و ارتقاء بسترهای قانونی و مالی است. پیشنهادهایی کاربردی با تمرکز بر کاربست تجارب جهانی و تقویت مشارکت ذینفعان برای راهبری فرایند استقرار مدیریت یکپارچه شهری تهران ارائه شده است.